عصّاری

عصار خانه هاي که به جرات  مي توان « ديار نون » را به عنوان « شهر عصارخانه ها » عنوان کنيم ، چراکه در اين شهر کوچک و کم جمعيت حدود 15 عصار خانه کوچک  و بزرگ وجود داشته که متاسفانه بيش از نيمي از آنها  از بين رفته است
عصاري اصطلاحا به معني روغن گيري از دانه هاي نباتي چرب مي باشد
عصار : فرد روغن گير
عصار خانه : محل يا کارخانه پيچيده اي که عمل عصاري در آن صورت ميگيرد
نقش عصارخانه ها در گذشته از لحاظ صنعت ، اقتصاد ، تامين روشنايي ، تقويت درختان ميوه و محصولات کشاورزي ، تغذيه دام ، رنگ آميزي ، صابون سازي  و حتي تهيه بعضي مواد خوراکي بسيار مهم بوده و هست و علاوه بر آن هنر معماري ساختن عصارخانه و نحوه نحوه کار عصاري داراي اهميّت بسزايي است
مهمترين  کاربري روغن دانه هاي چرب تامين روشنايي بوده  و عموم  مردم از روغن چراغ استفاده ميکرده اند . روغن گيري روشي نسبتا پيچيده بوده و داراي مراحل مختلفي ميباشد و نياز به مکان مخصوص و ابزار ويژه نظير تيرها ، الوارها و اهرمهاي عظيم  وطنابها و قرقره ها و سنگ هاي بزرگ و خمره هاي حجيم و نيروي انساني و نيروي محرکه اعم از شتر و يا برق دارد
با استفاده از اين ابزار و با کمک شتر طي چندين مرحله فيزيکي طاقت فرسا دانه هاي روغني را پودر کرده و به شکل خمير درمي آورند و با تحت فشار قرار دادن خمير ، روغن را بيرون مي کشيدند که براي مصارف مختلف از جمله کشاورزي بسيار مهم و مفيد بوده است
معماري و بناي ساختمان عصاري ها ، نشان گر فکر بلند و نبوغ معماري هنرمندان اين مرز و بوم مي باشد
ساختمان عصار خانه بناي عظيم  عموما دو طبقه است که مصالح آن شفته ، آهک ، سنگ ، آجر و خشت مي باشد . يکي از عناصر مهم عصاري سنگ هاي عصارخانه است که معمولا از جنس سنگ لاسو است که از کوه هاي اردستان و کاشان به دست مي آمده
يکي از عصارخانه هاي مهم و ارزشمند عصارخانه بزرگ و يا عصارخانه بازار نجف آباد مي باشد که به نام مالک آن « عصار خانه اخلاقي » معروف است و گرچه ، چند دهه از خاموشي اش ميگذرد ، اما هنوز هم تقريبا شکل اوّليه خود را حفظ کرده است
يکي از سنگهاي اين عصارخانه بسيار نفيس و ارزشمند مي باشد چرا که روي اين سنگ آيه آخر سوره مبارکه « ن و القلم » حجاري شده است . اين کار اثر محمد حسن امامي در سنه 1094 هجري قمري است . به غير از اين سنگ نفيس  و بي نظير چند سنگ نفيس و بي نظير ديگر در عصار خانه هاي نجف آباد موجود مي باشد از جمله سنگي که داري چهار حاشه حجاري  است و سنگ ديگر که ذکر مقدس « يا علي » روي آن حک شده  است  . در ديار نون علاوه بر عصار خانه اخلاقي  چندين عصار خانه ديگر وجود داشته که عبارتند از
عصار خانه حاج تقي زمانيان ، عصار خانه حاج حسن زمانيان ، عصار خانه حاج محمود زمانيان ، عصار خانه بابا امين زمانيان ،عصار خانه بابا مراد زمانيان ، عصار خانه بابا محب زمانيان ، عصار خانه اسماعيل نادر  ، عصار خانه حاج سيد رضا ، عصار خانه حاج غلامرضا  عصارخانه حاج فتح الله يماني  ، عصار خانه حاج سيد محمد آيت ، عصار خانه حاجي درويش
بنابر بررسي به عمل آمده از عصارخانه هاي فوق ، شش عصار خانه باقي مانده که دوتاي آن خاموش و چهار واحد فعال مي باشد . نکته جالب توجه و عبرت آموز در مورد عصارخانه هاي فعلي نجف آباد که در وهله اول نظر تازه واردان  را به خود جلب مي کند ، خوش خلقي ، مهمان نوازي ، صفا ، صميميت ، صدق ، پاکي و زحمت کشي سيماي عصاران مي باشد
با ورود به عصارخانه اين احساس به بيننده دست مي دهد که گويايک قرن به عقب برگشته و وارد فضايي سنتي با مردمي يک رنگ و ساده دل شده گويا همانطور که پيشه پدرانشان را حفظ کرده اند ، اخلاق و آداب آنها را نيز فراموش نکرده اند